S. Maddalena en Bolzano ©Alto Adige Wine/Tiberio Sorvillo
De belangstelling voor Alto Adige-wijn is de afgelopen jaren sterk gegroeid, en dat is niet zo vreemd. Sinds het verkrijgen van de DOC-status in 1975 is de focus verlegd van kwantiteit naar kwaliteit. 96% van de wijngaarden bezit de DOC-kwalificatie en vanaf oogstjaar 2024 telt de kleine wijnstreek ook 86 UGA's (Unità Geografiche Aggiuntive: cru's van hoog niveau). In twee artikelen buigen wij ons over kwaliteit en veelzijdigheid van een ruime selectie wijnen: in deel 1 aandacht voor de wijnen, in deel 2 voor hun gastronomische inzetbaarheid.
proefnotities Jan en Kyra van Lissum
De aanwezigheid op Wine Professional van een vertegenwoordiging uit de Noord-Italiaanse regio Alto Adige (onder auspiciën van Melman Communications, dat de wijnpromotie verzorgt in Nederland) kon de afgelopen jaren op brede waardering rekenen. Veel professionals maakten voor het eerst echt kennis met de verrassende veelzijdigheid van deze wijnstreek. Mede daarom hebben wij in samenspraak met het Consorzio Alto Adige een ruime selectie kwaliteitswijnen laten overkomen. In dit artikel vindt u de proefnotities, in deel 2 testen we de gastronomische inzetbaarheid van de wijnen, in combinatie met gerechten van restaurant Wils* in Amsterdam.
Keerpunt 1975
Het is nu nauwelijks meer voor te stellen dat de Alto Adige in 1975 vooral een gebied van rode wijnen was. 80% van de wijngaarden was beplant met rode druivenrassen en de inheemse vernatsch (schiava) speelde hoofdrol. Bovendien was het zo dat slechts 4% van de productie in reguliere 75 cl-flessen terechtkwam. De meeste wijnen werden in bulk verkocht, of in 1- of 2-literflessen. Kwantiteit stond voorop en de prijzen waren laag.
Met de instelling van de DOC Alto Adige (later ook aangevuld met subregio's als Valle Isarco, S. Maddalena, Terlano of Val Venosta) kwamen er regels en beperkingen qua gebruik van druivenrassen, oogstopbrengsten, enzovoorts, met als doel de kwaliteit van de wijnen en daarmee de status van de wijnstreek op te schroeven. In relatief korte tijd verdween de dominantie van rode druiven in het algemeen en de schiava-druif in het bijzonder en groeide de Alto Adige uit tot wat het nu is: de belangrijkste wittewijnstreek van Italië en tegelijk een van de meest veelzijdige gebieden van het land – zeker gelet op de beperkte oppervlakte (5850 hectare) en productiecijfers (ca. 40 miljoen flessen per jaar). 65% van de productie bestaat inmiddels uit witte wijn, 35% is rood. 70% van de productie is in handen van 12 coöperaties. Daarnaast zijn er 32 privédomeinen (25%) en 109 onafhankelijke wijnbouwers (5%)Het besef dat de streek veel meer potentieel bezat dan dat van een bulkwijnproducent heeft diep wortel geschoten. De veelzijdigheid is te danken aan verschillende factoren: – De bodemsoorten: dikwijls veel variatie op kleine oppervlaktes. Meer dan 150 soorten steen, met o.a. vulkanische rots, porfier, mica, kwarts, kalksteen en dolomiet. – Hoogteverschillen: percelen zijn klein (elke wijnbouwer bezit gemiddeld 1 hectare) en liggen, voornamelijk verspreid over de valleien van de rivieren Adige en Isarco, op hoogtes van 200 tot 1000 meter. - De grote diversiteit aan druivenrassen waarmee hier goede resultaten worden geboekt. Er valt jaarlijks 814 mm neerslag en het aantal zonuren bedraagt 1946. Het grote verschil tussen dag- en nachttemperaturen zorgt voor gezonde wijngaarden en druiven met een hoog kwaliteitsniveau.
Pinot grigio (12%) Gewürztraminer (11%) Chardonnay (11%) Pinot blanc (10%) Sauvignon blanc (9%) Müller thurgau (3%) Kerner (2%) Riesling (2%) Moscato giallo (2%) Sylvaner (1%) Grüner veltliner (0,5%)
Rood
Pinot noir (10%) Lagrein (9%) Schiava/vernatsch (8%) Merlot (3%) Cabernet sauvignon & cabernet franc (3%) Moscato rosa (0,1%)
Overig 3,4% - Oude, bijna uitgestorven rassen: o.a. blatterle, fraueler, furner hottler, versoaln, weißterlaner. - Resistente rassen: souvignier gris, solaris, bronner, cabernet cortis, regent, muscaris, johanniter, diolinoir. Verschillen in bodem en in hoogteligging, in combinatie met verschillen in zonexpositie, meer of minder blootstelling aan koele wind uit de Alpen en/of warme wind uit het zuiden maakt dat de ene wijngaard beter geschikt is voor druivenras A en B, en de andere voor C en D. Al met al resulteert dat in een enorme verscheidenheid aan wijnen en smaakstijlen, en dat wordt ook steeds beter in de wijnwetgeving verankerd.
Cru-wijnen
Met ingang van oogstjaar 2024 is het onderscheiden van kwaliteitsniveaus weer een stap verder, door de selectie van 86 UGA's (cru's) op basis van bodem en microklimaat. Per UGA zijn maximaal vijf druivenrassen toegestaan en de rendementen komen er niet boven de 25%. Deze UGA's vormen samen de top van de kwaliteitspiramide.
Geproefd
Op ons verzoek stuurde het Consorzio Alto Adige een reeks kwaliteitswijnen op die goed waren beoordeeld door de Gambero Rosso en/of door DoctorWine. Het brede spectrum aan toegestane druivenrassen in de appellatie kwam goed tot zijn recht en er was sprake van een aantrekkelijke variatie aan wijnstijlen. Vrijwel alle wijnen waren geschikt om op zichzelf te drinken, en een groot deel van de wijnen was goed inzetbaar in de gastronomie. De allerbeste flessen zouden niet misstaan in toprestaurants.
Wit
We proefden een gevarieerde reeks aromatische en vullende wijnen waarin de gebruikte druivenrassen niet te dominant aanwezig waren. Behoorlijk wat wijnen kwamen beter tot ontplooiing na een tijdje openstaan. De sauvignons werden minder gekenmerkt door de vaak voorkomende stuivende, grassige impressies, maar blonken eerder uit in vulling. Ook de sylvaner en vooral de kerner vielen op door een geheel eigen karakter.
****(*)
Pungll Pinot Grigio, Nals Margreid, Alto Adige, Italië 2023 Pinot grigio; elegante kleur, breed en elegant geurpalet, goed gedoseerde pinot grigio-aroma's, wat ingehouden, aromatisch en evenwichtig, fijne aanzet, heel aantrekkelijke smaak, vullend en spannend door frisse zuren en fijne bitters, mals en levendig, rijpe aroma's, veel lengte (14%) Wijnimport J. Bart € 29,27
****
Riesling, Falkenstein, Alto Adige Val Venosta, Italië 2023 Riesling; correcte kleur, herkenbare rieslinggeur en vooral -smaak, goede balans en inhoud, intens, levendig, opvallend mineralig, goede lengte, koel schenken (12,5%) Karakter Wijnimport
****
Sylvaner, Köfererhof, Alto Adige Valle Isarco, Italië 2024 Sylvaner; elegante kleur, aanvankelijk vrij intense geur, wordt bij openstaan wat bredere en voller, licht spritzige aanzet, verrassend fris en doordrinkbaar, vitaal, frisse zuren, goed fruit, klein bittertje, mineralig, mooie balans en lengte, aangename finale, knappe sylvaner (12,5%) Ad Bibendum € 25,00
****
Mediaevum Sauvignon, Gump Hof, Alto Adige, Italië 2024 Sauvignon blanc; goede kleur, opvallende geur met vulling, rijpe ondertoon, rijk aan aroma's, breder dan je van een sauvignon zou verwachten, geur en smaak zijn identiek, meer vulling, breed inzetbare maaltijdwijn (13,5%) Verkerk Wijnimport € 25,95
***(*)
La Contessa, Manincor, Alto Adige Terlano, Italië 2023 60% pinot bianco, 30% chardonnay, 10% sauvignon blanc; veel kleur, goede blend, brede en mooie aroma's in geur en smaak, goede zuren, evenwichtig, elegant en vullend, breed inzetbare gastronomische wijn met inhoud (12,5%) Les Généreux € 24,95
***(*)
Sanct Valentin Chardonnay, St. Michael-Eppan, Alto Adige, Italië 2023 Chardonnay; elegante kleur, in eerste instantie ingetogen geur, gedoseerde chardonnay-expressie, aromatisch, smaakvol, harmonieus, mooi voor aan tafel Wine & Spirits ca. € 42,00
***(*)
Praepositus Kerner, Abbazia di Novacella, Alto Adige Valle Isarco, Italië 2023 Kerner; veel kleur, kenmerkende geur van de druif, vriendelijke aanzet, geur en smaak komen overeen, hecht en vullend, goede inhoud, fris fruit, elegante zuren, smaakvol, aromatisch en evenwichtig, mooie bite, veel lengte, heerlijke wijn, verrassend goede kerner Pallas Wines
***(*)
Eppan-Berg Pinot Bianco Riserva, Cantina Colterenzio, Alto Adige, Italië 2023 Pinot bianco; elegante kleur, rustige geur, wat minder schakering, vullend en aromatisch, veel vulling, smakelijk, mooie bitters, veel lengte, gastronomische wijn (13,5%) Anfors Imperial ca. € 32,00
***(*)
Unterebner, Cantina Tramin, Alto Adige, Italië 2023 Pinot grigio; opeengepakte geur, mooie balans, sappig, breed, aromatisch, rijk, pittig, gastronomische wijn Vojacek Wijnen € 34,75
***
Gewürztraminer, Elena Walch, Alto Adige, Italië 2023 Gewürztraminer; veel kleur, rijp en evenwichtig in geur en smaak, fris, fruitig, aromatisch, veel lengte, zeer aangenaam
***
Schlossleiten Müller Thurgau, Castel Juval, Alto Adige, Italië 2024 Müller thurgau; lichte kleur en geur, elegant, eenvoudig en evenwichtig, lekkere terraswijn
***
Sauvignon Blanc, Franz Haas, Alto Adige, Italië 2023 Sauvignon blanc; stuivende geur, duidelijk citrus/yuzu, elegant, geur en smaak komen overeen, levendige spanning, zuiver, correcte lengte (13,5) L'Exception
***
Kofl Sauvignon, Cantina Kurtatsch, Alto Adige, Italië 2023 Sauvignon blanc; correcte geur, compacte sauvignon, minder uitgesproken, vullend, rijp en rijk, aromatisch, minder sprankelend, wel goede wijn voor aan tafel (13,5%) Henri Bloem € 21,95
***
Pinot Grigio, Alois Lageder, Alto Adige, Italië 2023 Pinot grigio; mooie kleur en geur, evenwichtig, lekker doordrinkbaar, voor brede doelgroep (11,5%) Résidence Wijnen € 18,95
Rood
De autochtone lagrein bewijst zijn klasse en veelzijdigheid met toegankelijke, aangenaam drinkbare wijnen naast meer complexe wijnen die eerste wat lucht nodig hebben. Ook de elegante schiava/vernatsch doet het goed, al dan niet geblend met wat lagrein. Verrassend mooie elegantie en fraîcheur vinden we bij de pinot noirs. De geproefde merlot en cabernet sauvignon zijn herkenbaar als zodanig, maar onderscheiden zich niet echt door iets extra's.
*****
Linticlarus Pinot Noir Riserva, Tiefenbrunner, Alto Adige, Italië 2022 Pinot noir; veel kleur, expressieve en vullende geur, mooi gedoseerde aroma's, mooie rijping en vulling, smaakvol, veel inhoud, fruitig, sappig, goede zuren, zeer harmonieus, complex en fijn, veel lengte (14%) Vinites ca. € 50,00
****(*)
Gries Riserva, Cantina Terlano, Alto Adige, Italië 2022 Lagrein; veel kleur, bijna zwart, hechte geur met volume en inhoud, mooi rijp fruit, prachtige smaakaroma's, vullend en aangenaam, aromatisch, impressies van cacao, drop en koffie, rijke en wilde wijn met karakter en veel lengte, heeft lucht nodig om volledig open te bloeien, prachtwijn voor de gastronomie (14%) Henri Bloem € 24,95
****
Taber Lagrein Riserva, Cantina Bolzano, Alto Adige, Italië 2022 Lagrein; donkere kleur, hecht en compact, vullende geur, nog wat gesloten, mooie aroma's, veel inhoud, geur en smaak komen overeen, goede tannine, rijk palet, rijp fruit en zuren, afgerond, heel smaakvol, serieuze wijn, vooral voor aan tafel (14%) Karakter Wijnimport ca. € 60,00
****
Lagrein Riserva, Abtei Muri, Alto Adige, Italië 2022 Lagrein; zeer veel kleur, bijna zwart, geur wordt minder straf na openstaan, toegeplooid, mooie aroma's, afgeronde smaakaroma's, vullend, smaakvol en evenwichtig, rijke inhoud, verrassend elegante finale, goede spanning en lengte (13,5%)
***(*)
Blauburgunder Riserva Girlan, Ignaz Niedrist, Alto Adige, Italië 2021 Pinot noir; ontwikkelde kleur, rustig en schoon in geur en smaak, veel sap, mooie vulling en zuren, intens van smaak, toegankelijk en elegant, evenwichtige, mooie fraîcheur verrassende stijl pinot noir (13,5%) Joostwijn € 44,95
***(*)
Ansitz Waldgries, Alto Adige S. Maddalena Classico, Italië 2023 92% vernatsch, 8% lagrein; goede kleur met lichte ontwikkeling, schone geur, aanvankelijk nogal gesloten, prettige smaak met fruit en zuren, meer vulling, vettig, smaakvol, aromatisch, balans en volume, goede lengte (13,5%) De Wijntherapeut € 19,41
***(*)
Anrar Pinot Noir Riserva, Cantina Andrian, Alto Adige, Italië 2022 Pinot noir; licht ontwikkelde kleur, wat weeïge geur, eerst wat opeengepakt, heeft wat lucht nodig om een mooie balans te bereiken, aangenaam fruit, goede zuren, mooi mondgevoel, goede finale (14%) Vinites
***(*)
Pfannenstielhof, Alto Adige S. Maddalena, Italië 2024 95% schiava, 5% lagrein; heel lichte kleur, elegant en fijn in geur en smaak, mooie balans en lengte, aangenaam smaakpalet, doordrinkbaar (13%) Verkerk Wijnimport € 24,95
***
Patricia Pinot Noir, Cantina Girlan, Alto Adige, Italië 2023 Pinot noir; correcte kleur, minder schakering in de geur, goed fruit van de pinot noir-druif, frisse hoge zuren, sappig en vullend, elegant, kruidig, expressief, mooie balans en lengte (13,5%) Delta Wines
***
Quintessenz Cabernet Sauvignon Riserva, Cantina Kaltern, Alto Adige, Italië 2019 Cabernet sauvignon; veel kleurintensiteit, hechte geuraroma's, smaakvol, vullend en hecht, licht ontwikkeld, chocoladebitters, tannine, strakke finale, goede lengte Sligro
***
Graf Schickenburg, Cantina Meran, Alto Adige, Italië 2023 Schiava; licht ontwikkelde kleur, vullende geur, licht ontwikkeld, vrij neutraal, malse aanzet, aangenaam van smaak, mooie balans tussen fris fruit en goede zuren, fraaie lengte (13,5%) Fourcroy Nederland
**
Staffes Merlot Riserva, Kornell, Alto Adige, Italië 2022 Merlot; veel kleurintensiteit, breed, een beetje eendimensionaal, minder fruit, minder zuren, goede vulling, drogende finale (13%) Werkhovin Wijnkopers
